{"id":937,"date":"2026-09-01T10:52:48","date_gmt":"2026-09-01T10:52:48","guid":{"rendered":"https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/?page_id=937"},"modified":"2026-09-01T10:52:48","modified_gmt":"2026-09-01T10:52:48","slug":"pam-mae-dementia-yn-golygu-bod-gofal-personol-yn-anodd","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/index.php\/pam-mae-dementia-yn-golygu-bod-gofal-personol-yn-anodd\/","title":{"rendered":"Pam mae dementia yn golygu bod gofal personol yn anodd?"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae&#8217;r wybodaeth a ddarperir ar y dudalen hon ar gael i&#8217;w lawr lwytho fel <a href=\"https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/L1-why-does-having-dementia-make-personal-care-difficult-Wv1.pdf\" data-type=\"link\" data-id=\"https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/L1-why-does-having-dementia-make-personal-care-difficult-Wv1.pdf\">llyfryn y gellir ei argraffu<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-color has-link-color wp-elements-1 wp-block-paragraph\" style=\"color:#050153\"><strong>Ar brydiau, gall cynnig gofal personol i rywun sydd \u00e2 dementia sbarduno ymatebion neu deimladau annisgwyl. Gall rhai o&#8217;r rhain ymwneud yn uniongyrchol \u00e2&#8217;r newidiadau i&#8217;r ymennydd sy&#8217;n digwydd oherwydd y dementia. Gall eraill ddeillio o hanes bywyd yr unigolyn. Yn aml, bydd yn gyfuniad o&#8217;r ddau. Hynny yw, gall newidiadau yn yr ymennydd beri i&#8217;r unigolyn gamddehongli beth bynnag fydd yn digwydd, a gall hynny ysgogi atgofion poenus o\u2019r gorffennol. Yn y llyfryn hwn, rydym yn disgrifio rhai o&#8217;r problemau mwyaf cyffredin ac yn cynnwys rhywfaint o awgrymiadau i geisio goresgyn yr heriau.&nbsp;&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"L1topW\">Mae&#8217;r dudalen hon yn ymdrin \u00e2:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><a href=\"#dementiaW\" data-type=\"internal\" data-id=\"#dementiaW\">Y math o ddementia a\u2019r camau<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#disorientationW\" data-type=\"internal\" data-id=\"#disorientationW\">Dryswch<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#accusationsW\" data-type=\"internal\" data-id=\"#accusationsW\">Cyhuddiadau<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#sleepW\" data-type=\"internal\" data-id=\"#sleepW\">Trafferthion cwsg<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#sundownW\" data-type=\"internal\" data-id=\"#sundownW\">Syndrom Machlud Haul<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#memoryW\" data-type=\"internal\" data-id=\"#memoryW\">Y cof a dysgu<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#pastcareW\" data-type=\"internal\" data-id=\"#pastcareW\">Atgofion am ofal personol yn y gorffennol<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#sexualbehaviourW\" data-type=\"internal\" data-id=\"#sexualbehaviourW\">Ymddygiadau rhywiol amhriodol<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#communicationW\" data-type=\"internal\" data-id=\"#communicationW\">Cyfathrebu ac iaith<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#disinhibitedtalkW\" data-type=\"internal\" data-id=\"#disinhibitedtalkW\">Sylwadau diymatal<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#coordinationW\" data-type=\"internal\" data-id=\"#coordinationW\">Cydsymud a gweithgarwch ymarferol<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#visualperceptionW\" data-type=\"internal\" data-id=\"#visualperceptionW\">Canfyddiad gweledol<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#hallucinationsW\" data-type=\"internal\" data-id=\"#hallucinationsW\">Rhithweledigaethau<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 id=\"dementiaW\" class=\"wp-block-heading has-text-color has-background has-link-color wp-elements-2\" style=\"color:#ffffff;background-color:#050153\"><strong><strong>Y math o ddementia a&#8217;r camau<\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae sawl math gwahanol o ddementia yn bodoli. Gall cael diagnosis&nbsp; manwl o\u2019r math penodol o ddementia fod yn ddefnyddiol iawn o ran deall y mathau o symptomau y bydd pobol yn eu profi a\u2019r cymorth fyddent ei angen. Clefyd Alzheimer a Dementia Fasgwlaidd yw&#8217;r mathau mwyaf cyffredin. Ceir gwybodaeth fanwl am y mathau hyn ar wefan Cymdeithas Alzheimer: <strong><a href=\"https:\/\/www.alzheimers.org.uk\/get-support\/publications-factsheets\/information-dementia-welsh-cymraeg\">https:\/\/www.alzheimers.org.uk\/get-support\/publications-factsheets\/information-dementia-welsh-cymraeg<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae mathau prin o ddementia yn cynnwys Dementia Blaen-arleisiol, Dementia Cyrff Lewy, Dementia Parkinson, Clefyd Alzheimer sy\u2019n cychwyn cyn 65 oed, Atroffi Cefn yr Ymennydd (PCA), Dementia sydd yn effeithio ar leferydd a&#8217;r gallu i darllen (PPA) ac amrywiadau genetig. Mae gwybodaeth fanwl am y rhain ar gael ar wefan Rare Dementia Support <strong><a href=\"http:\/\/www.raredementiasupport.org\" data-type=\"link\" data-id=\"www.raredementiasupport.org\">www.raredementiasupport.org<\/a><\/strong> a gr\u0175p cymorth ar-lein: <a href=\"https:\/\/www.bangor.ac.uk\/cy\/dsdc\/cymuned-rhwydweithiau-a-chefnogaeth\" data-type=\"link\" data-id=\"https:\/\/www.bangor.ac.uk\/cy\/dsdc\/cymuned-rhwydweithiau-a-chefnogaeth\"><strong>https:\/\/www.bangor.ac.uk\/cy\/dsdc\/cymuned-rhwydweithiau-a-chefnogaeth<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Weithiau mae\u2019n bosib canfod gwahanol fathau o ddementia yn yr un ymennydd. Gelwir hyn yn ddementia cymysg.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae dementia yn fwy cyffredin ymhlith pobl h\u0177n. Os caiff unigolyn sy\u2019n iau na 65 mlwydd oed diagnosis&nbsp;o ddementia, gelwir hyn yn \u2018Ddementia Pobol Iau\u2019. Mae heriau penodol yn gysylltiedig \u00e2 byw \u00e2 dementia yn yr oedran yma ac o ran cynnig gofal personol. Mae gwefan Dementia UK yn cynnig gwybodaeth penodol neilltuol am \u201cYoung Onset Dementia\u201d <strong><a href=\"http:\/\/www.dementiauk.org\" data-type=\"link\" data-id=\"www.dementiauk.org\">www.dementiauk.org<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yn y llyfryn hwn rydym wedi defnyddio&#8217;r gair &#8216;dementia&#8217; fel term cyffredinol. Pan fo symptom penodol yn amlygu ei hun mewn math penodol o ddementia, rydym wedi tynnu sylw neilltuol at hyn. Mae dementia\u2019n brofiad gwahanol i bawb. Ni fydd hyd yn oed pobl sydd \u00e2&#8217;r un math o ddementia yn profi&#8217;r un symptomau yn union. Bydd profiadau bywyd, cyflyrau iechyd eraill a ffordd o fyw oll yn dylanwadu ar y profiad.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yn yr un modd, gallai dementia un unigolyn ddatblygu&#8217;n arafach neu&#8217;n gyflymach na dementia rhywun arall. Mae pobl sydd \u00e2 dementia mwy datblygedig fel arfer angen mwy o help gyda gofal personol. Fodd bynnag, gall rhai fod angen cymorth gyda rhai pethau o gyfnod cynnar yn eu dementia. Oherwydd yr amrywiaeth yma, nid ydym wedi defnyddio&#8217;r term &#8216;cam y dementia&#8217; yn benodol yn y llyfryn hwn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"#L1topW\" data-type=\"internal\" data-id=\"#L1topW\">Dychwelyd at frig y dudalen<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 id=\"disorientationW\" class=\"wp-block-heading has-text-color has-background has-link-color wp-elements-3\" style=\"color:#ffffff;background-color:#050153\"><strong><strong>Dryswch<\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Does ganddi ddim syniad be di\u2019r amser a mae\u2019n trio gwisgo i fynd allan am 11 o\u2019r gloch y nos<\/em>\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Mae o\u2019n mynd ar goll hyd yn oed ar y ffordd i\u2019r t\u0177 bach<\/em>\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Pan fyddwn ni\u2019n aros yn nh\u0177 ein merch, mae o\u2019n trio mynd i\u2019r gwely gyda\u2019r plant<\/em>\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Mae\u2019n gofyn pryd fydd cinio\u2019n barod, er y byddwn wedi\u2019i fwyta 15 munud cyn hynny<\/em>\u201d<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gall dementia achosi dryswch ar sawl lefel wahanol fel gwybod ble mae o, beth yw&#8217;r amser ac adnabod pwy yw&#8217;r bobl o&#8217;i gwmpas.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dychmygwch sut byddwch chi&#8217;n teimlo pan fyddwch chi&#8217;n deffro ar wyliau, ac am ychydig eiliadau, tydach chi\u2019m yn medru dirnad, yn medru deall ble ydach chi. Mae rhai sy\u2019n byw efo dementia yn teimlo\u2019r dryswch yna trwy\u2019r amser, y teimlad o beidio gwybod ble yn union mae er fod y lle wedi bod yn gyfarwydd iddo yn y gorffennol. Os bydd yr unigolyn mewn lle sy&#8217;n anghyfarwydd iddo, gall fynd ar goll yn hawdd iawn a theimlo&#8217;n fwy pryderus ynghylch gweithgareddau gofal personol.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-color has-background has-link-color wp-elements-4 wp-block-paragraph\" style=\"color:#ffffff;background-color:#025530\"><strong>Syniadau syml i ymdrin \u00e2 dryswch<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Pan fyddwch mewn lleoliad newydd, cerddwch o gwmpas ychydig o weithiau gan nodi elfennau pwysig, er enghraifft, llun ar y ffordd i&#8217;r ystafell ymolchi neu i ba gyfeiriad y dylech droi ar ben y grisiau i fynd i\u2019r ystafell wely.<\/li>\n\n\n\n<li>Gall post-it notes, labeli neu luniau ar ddrysau a chypyrddau hefyd helpu pobl&nbsp;i wybod ble o.<\/li>\n\n\n\n<li>Ceisiwch gynnig sicrwydd am ddiogelwch.<\/li>\n\n\n\n<li>Cofiwch gynnwys gwybodaeth am yr amser a&#8217;r lle fel rhan o&#8217;r sgwrs.<\/li>\n\n\n\n<li>Defnyddiwch eitemau cyfarwydd megis pethau ymolchi a dillad i helpu&#8217;r unigolyn i ddeall beth mae angen gwneud.<\/li>\n\n\n\n<li>Caniatewch ddigon o amser i&#8217;r unigolyn addasu i&#8217;r hyn y byddwch am iddo&#8217;i wneud.<\/li>\n\n\n\n<li>Gall fod yn ddefnyddiol cysylltu gofal personol \u00e2 digwyddiadau. Er enghraifft, \u201cMae gynnon ni ymwelwyr yn dod i ginio. Beth am i fi helpu chi efo\u2019ch dillad smart?\u201d neu \u201cDewch i ni n\u00f4l ein cotiau i fynd i\u2019r siopau, mae hi\u2019n oer heddiw\u201d.<\/li>\n\n\n\n<li>Er mwyn gwybod beth yw\u2019r amser mae\u2019n haws defnyddio cloc 24 awr digidol neu wyneb cloc sy\u2019n gwahaniaethu rhwng y nos a\u2019r dydd.<\/li>\n\n\n\n<li>Nodwch fanylion digwyddiadau allweddol megis ymwelwyr, ymweliadau ac apwyntiadau ar fwrdd gwyn neu galendr. Gall ticio digwyddiadau sydd wedi digwydd ei helpu i gadw trefn ar bethau.<\/li>\n\n\n\n<li>Gall nifer o apiau ffon clyfar helpu i gadw trefn ar ei amserlen. Cewch fwy o gyngor yma <a href=\"https:\/\/www.bangor.ac.uk\/cy\/dsdc\/adnoddau-i-gefnogi-pobl-syn-byw-gyda-dementia-a-gofalwyr\" data-type=\"link\" data-id=\"https:\/\/www.bangor.ac.uk\/cy\/dsdc\/adnoddau-i-gefnogi-pobl-syn-byw-gyda-dementia-a-gofalwyr\"><strong>https:\/\/www.bangor.ac.uk\/cy\/dsdc\/adnoddau-i-gefnogi-pobl-syn-byw-gyda-dementia-a-gofalwyr<\/strong><\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"#L1topW\" data-type=\"internal\" data-id=\"#L1topW\">Dychwelyd at frig y dudalen<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 id=\"accusationsW\" class=\"wp-block-heading has-text-color has-background has-link-color wp-elements-5\" style=\"color:#ffffff;background-color:#050153\"><strong><strong>Cyhuddiadau<\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Mae Mam yn grediniol fod y ddynes sy\u2019n helpu efo\u2019r glanhau yn dwyn ei phethau<\/em>\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Mae wedi fy nghyhuddo ar gam o gael perthynas rywiol \u00e2 bron pawb sy&#8217;n dod i&#8217;r t\u0177! Ar \u00f4l popeth dwi\u2019n gwneud i ofalu amdano fo! Sut allai o hyd yn oed feddwl hynny<\/em>?\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Ni wnaiff Dad fwyta unrhyw beth y bydd y wyrion yn ei baratoi iddo. Cyn gynted ag y mae nhw\u2019n gadael yr ystafell, mae\u2019n dweud eu bo nhw\u2019n trio ei wenwyno fo<\/em>\u201d<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Weithiau, gall pobl sydd \u00e2 dementia gyhuddo pobl o rywbeth sydd ddim yn seiliedig ar ffeithiau. Gall enghreifftiau gynnwys cyhuddo rhywun o ddwyn ei eiddo er enghraifft, pwrs, waled, allweddi neu emwaith neu ddillad; rhywun yn gwenwyno ei fwyd; rhywun yn cael perthynas \u00e2&#8217;i bartner; rhywun yn ysb\u00efo arno, neu bobl yn cynllwynio yn ei erbyn. Oherwydd y dirywiad yn ei alluoedd gwybyddol, wrth drio dehongli sefyllfa sy\u2019n newid, gallai ddod i\u2019r casgliad anghywir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Er enghraifft wrth feddwl \u201cpam ddylai rhywun mae prin yn ei adnabod fod yn treulio cymaint o amser yn ei ystafell wely, rhywle mae\u2019n cadw ei holl bethau gwerthfawr?\u201d Pam ddylai cymaint o ddynion ifanc barhau i ffonio ei bartner a threulio cymaint o amser yn sibrwd yn y gegin?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae un ddamcaniaeth yn awgrymu y gall y person neu\u2019r peth sy\u2019n cael y bai gynrychioli colled y mae\u2019r unigolyn yn sylwi arno yn ei fywyd. Er enghraifft, gallai pwrs neu waled gyfleu colli ei annibyniaeth ariannol. Gallai cyhuddiad bod partner yn cael perthynas ag aelod o staff asiantaeth gofal fod yn arwydd o gydnabyddiaeth fod eu perthynas bersonol yn newid, a bod ei bartner yn dod yn ofalwr yn hytrach na chariad.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yn aml, bydd cyhuddiadau, beio, gwadu a chadw gormod o bethau yn digwydd ar yr un pryd.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gallai llenwi bag llaw \u00e2 phapur t\u0177 bach fod yn arwydd o ofni colli y rheolaeth o fynd i\u2019r t\u0177 bach. Gallai casglu beiros a phensiliau fod yn arwydd o sylweddoli bod ysgrifennu&#8217;n dod yn anoddach. Gallai casglu allweddi gyfleu ofni y gallai golli ei drwydded yrru neu ei gartref. Gall eitemau symbolaidd fod yn hynod o bwysig i\u2019r unigolyn a dyna pam mae nhw\u2019n teimlo\u2019r pwysigrwydd o\u2019u cadw nhw. Efallai y bydd yr unigolyn yn cuddio&#8217;r eitem mewn lle diogel, ond yn anghofio&#8217;r lleoliad wedi hynny. Gall hyn achosi cyhuddo eraill o ladrad.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Weithiau, gall fod yn anodd dychmygu pa mor galed yw hi i wynebu realiti ei sefyllfa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Efallai ei fod yn anfodlon neu methu cyfaddef bod pethau&#8217;n newid, ac felly, efallai yn gwadu ei sefyllfa. Efallai mai cyhuddiadau a beio yw dull yr unigolyn o ymdopi \u00e2&#8217;r ymwybyddiaeth nad yw pethau&#8217;n union fel yr oeddent.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wrth gwrs mae wastad yn bwysig cofio y gall cyhuddiad fod yn wir, bod sail go iawn i\u2019r cyhuddiad. Felly mae\u2019n bwysig peidio cymryd yn ganiataol mae\u2019r dementia sy\u2019n achosi\u2019r cyhuddiadau.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-color has-background has-link-color wp-elements-6 wp-block-paragraph\" style=\"color:#ffffff;background-color:#025530\"><strong><strong>Syniadau am sut i ddelio \u00e2 chyhuddiadau<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Mae dioddef cyhuddiadau di-sail yn brofiad hynod o heriol.<\/li>\n\n\n\n<li>Anadlwch yn ddwfn, cydnabyddwch y poen, &nbsp;rhwystredigaeth a dicter rydych chi\u2019n teimlo, a cheisiwch ollwng gafael ar y teimladau hynny. Tr\u00efwch adeiladu pont i realiti ei fyd.<\/li>\n\n\n\n<li>Bydd yr unigolyn angen sicrwydd eich bod yn a gwrando arno.<\/li>\n\n\n\n<li>Tr\u00efwch fod yn agored i\u2019w bersbectif. Gadewch iddo wyntyllu heb farnu na cheisio ei gywiro. Mi fyddai hyn yn gwneud y sefyllfa\u2019n waeth.<\/li>\n\n\n\n<li>Peidiwch \u00e2 dadlau am y ffeithiau na&#8217;r gwirionedd. Peidiwch \u00e2 gwrth-ddweud, ceisio rhesymu, na gwrthdynnu ei sylw. Byddai gwneud y pethau hynny yn gwaethygu&#8217;r sefyllfa.<\/li>\n\n\n\n<li>Credwch ynddo.<\/li>\n\n\n\n<li>Aralleiriwch y cyhuddiad fel pe bai eich ffrind gorau yn dweud wrthych chi fod yr un peth wedi digwydd iddo.<\/li>\n\n\n\n<li>Holwch mwy am beth ddigwyddodd gan ddefnyddio cwestiynau &#8216;beth&#8217;, &#8216;ble&#8217;, &#8216;pryd&#8217;, &#8216;sut&#8217; a &#8216;pwy&#8217;, ond nid cwestiynau &#8216;pam&#8217;.<\/li>\n\n\n\n<li>Tr\u00efwch sylwi pa synnwyr mae\u2019r person yn defnyddio i ddisgrifio rhywbeth ichi e.e. ydyn nhw\u2019n s\u00f4n am rhywbeth mae wedi gweld, arogli neu wedi ei deimlo. Defnyddiwch y synnwyr mae nhw\u2019n ffafrio wrth i chi ofyn cwestiynau iddyn nhw e.e. os mae nhw\u2019n disgrifio rhywbeth mae nhw wedi gweld fel tystiolaeth, gofynnwch iddyn nhw ddisgrifio\u2019n mwy manwl beth mae nhw wedi gweld.<\/li>\n\n\n\n<li>Pan mae unigolyn yn teimlo fod eraill yn gwrando, mae\u2019n creu teimlad o hunan werth. Bydd hynny&#8217;n helpu i leddfu&#8217;r sefyllfa ac yn meithrin ymddiriedaeth a chysylltiad. Yna, efallai y gellir adfer perthnasoedd.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><strong>Ffyrdd i arbed cyhuddiadau di sail yn y dyfodol<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Ymhen amser, wrth i&#8217;r unigolyn sylweddoli ei fod yn cael ei glywed, gall y cyhuddiadau ostegu.<\/li>\n\n\n\n<li>Gall fod yn ddefnyddiol trio deall beth sydd tu cefn i\u2019r cyhuddiad, beth yw\u2019r ystyr dyfnach. Efallai bydd yr unigolyn yn teimlo ofn, cywilydd, wedi\u2019i wrthod, loes, euogrwydd, diffyg neu ryw emosiwn dwfn arall a dyma&#8217;r unig ffordd y gall fynegi ei deimladau.<\/li>\n\n\n\n<li>Gall bag llaw fod yn symbol o annibyniaeth unigolyn. Gall gynnwys arian, cardiau, ff\u00f4n, dyddiadur, rhestr cysylltiadau, goriadau a&#8217;r holl bethau pwysig sydd ei angen ar unigolyn. Nid yw&#8217;n anghyffredin i rai ddal gafael yn dynn yn ei bag llaw, peidio \u00e2&#8217;i adael allan o&#8217;i golwg a&#8217;i lenwi nes bydd yn gorlifo ag eitemau eraill.<\/li>\n\n\n\n<li>Peidiwch \u00e2 thynnu unrhyw beth sy\u2019n bwysig i\u2019r unigolyn allan o\u2019r bag.<\/li>\n\n\n\n<li>Mae\u2019n iawn cael sgwrs efo nhw am y pethau yn y bag ond ei dewis nhw sy\u2019n bwysig parthed beth mae nhw am gadw.<\/li>\n\n\n\n<li>Cytunwch ar ychydig o leoedd lle byddent yn hoffi cadw pethau&#8217;n ddiogel yn y cartref.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"#L1topW\" data-type=\"internal\" data-id=\"#L1topW\">Dychwelyd at frig y dudalen<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 id=\"sleepW\" class=\"wp-block-heading has-text-color has-background has-link-color wp-elements-7\" style=\"color:#ffffff;background-color:#050153\"><strong><strong>Trafferthion cwsg<\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Mae\u2019n deffro\u2019n ganol nos, mynd i lawr grisiau ac yn trio gwneud brecwast 3 o\u2019r gloch y bora<\/em>\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Mae o\u2019n cael hunllefau ofnadwy ac yn deffro\u2019n gweiddi<\/em>\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Pan mae\u2019n codi i b\u00ee-p\u00ee, mae\u2019n crwydro i\u2019r stafell sb\u00e2r ac yn taro mewn i bethau wrth drio ffeindio\u2019r t\u0177 bach<\/em>\u201d<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae llawer o bobl \u00e2 dementia yn cysgu&#8217;n wael neu&#8217;n profi tarfu ar eu cwsg, a gall hynny effeithio ar eu hwyliau neu ar sut byddant yn ymdopi \u00e2 thasgau yn ystod y dydd. Gall hyn effeithio ar ofalwyr, gan darfu ar eu cwsg hefyd. Gall rhai mathau o ddementia, megis Dementia Cyrff Lewy, achosi rhithweledigaethau a hunllefau brawychus. Weithiau, efallai na fydd pobl \u00e2 dementia yn gwneud llawer o ymarfer corff na gweithgareddau ysgogol, felly dydyn nhw ddim yn ddigon blinedig yn gorfforol nac yn feddyliol pan ddaw&#8217;n amser mynd i&#8217;r gwely.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Efallai bydd yn cysgu am gyfnodau hir yn ystod y dydd a hynny hefyd yn effeithio ar ei allu i gysgu yn ystod y nos. Mae&#8217;n bwysig nodi a thrin unrhyw broblemau corfforol a allai darfu ar gwsg, er enghraifft, poenau yn sgil arthritis, coesau aflonydd, rhwymedd neu broblemau treulio. Gall rhai meddyginiaethau i drin cyflyrau eraill, megis diabetes neu pwysedd gwaed uchel effeithio ar gwsg hefyd.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"510\" height=\"551\" src=\"https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Bedroom.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-489\" style=\"width:332px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Bedroom.png 510w, https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Bedroom-278x300.png 278w\" sizes=\"auto, (max-width: 510px) 100vw, 510px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><strong>Gofynnwch am archwiliad iechyd<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Os ydych chi&#8217;n pryderu, trefnwch apwyntiad fel y gall yr unigolyn weld ei feddyg teulu. Ni fydd llawer o feddygon teulu yn holi am gwsg os bydd claf \u00e2 dementia yn ceisio cymorth yngl\u0177n \u00e2 phroblem iechyd arall.<\/li>\n\n\n\n<li>Os bydd y problemau cysgu hefyd yn effeithio ar eich arferion cysgu chi, cofiwch hysbysu&#8217;r meddyg am hynny.<\/li>\n\n\n\n<li>Gall y meddyg teulu asesu a thrin unrhyw broblemau iechyd cyffredinol a allai fod yn effeithio ar gwsg. Mae rhai pobl yn meddwl y gallai tabledi cysgu helpu, ond gall y rhain achosi&#8217;r person fod yn swrth, a gallai hynny gynyddu&#8217;r perygl o gael codwm. Gall tabledi cysgu fod yn llai effeithiol os c\u00e2nt eu defnyddio dros gyfnod hir.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Arferion i helpu efo chwsg<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Ystyriwch drefn ddyddiol yr unigolyn rydych chi&#8217;n ei gynorthwyo fel y bydd yn fwy tebygol o gysgu pan fydd yn mynd i&#8217;r gwely. Gall trefn iach leihau dryswch a helpu pobl i deimlo&#8217;n fwy egn\u00efol yn ystod y dydd.<\/li>\n\n\n\n<li>Ceisiwch sefydlu trefn ddyddiol gyfarwydd ar gyfer prydau bwyd a gweithgareddau. Gall hyn helpu\u2019r person i gadw ei ymwybyddiaeth o amser a lle, a chefnogi rhythm naturiol ei gorff rhwng dydd a nos. Er enghraifft, gwrando ar gerddoriaeth neu raglen radio yn y bore neu fynd am dro neu wneud ymarferion yn y gadair ar \u00f4l cinio.<\/li>\n\n\n\n<li>Os gallai wneud hyn, anogwch yr unigolyn i gynorthwyo \u00e2 thasgau yn y cartref, er enghraifft, paratoi llysiau neu sychu llestri.<\/li>\n\n\n\n<li>Ar \u00f4l swper a chyn mynd i\u2019r gwely gall gwneud rhywbeth pleserus fel edrych ar luniau neu eitemau sy\u2019n ysgogi atgofion fod yn help i leihau pryder a chreu\u2019r teimlad o sicrwydd.<\/li>\n\n\n\n<li>Os yn bosibl, anogwch yr unigolyn i fynd allan yn ystod y dydd; gall hyd yn oed hanner awr fod yn llesol. Mae golau dydd yn helpu i osod cloc y corff ac yn annog yr unigolyn i deimlo&#8217;n gysglyd pan aiff hi&#8217;n dywyll. Os yw&#8217;n anodd mentro allan, gall lamp golau dydd dan do sicrhau effaith debyg.<\/li>\n\n\n\n<li>Anogwch yr unigolyn i beidio \u00e2 chysgu am gyfnodau hir yn ystod y dydd.<\/li>\n\n\n\n<li>Mae gosod trefn ar gyfer mynd i&#8217;r gwely yn bwysig. Gall diod laethog gynnes, defnyddio&#8217;r t\u0177 bach, ymolchi a glanhau dannedd yn yr un drefn bob nos, ac efallai gwrando ar rywfaint o gerddoriaeth ymlaciol ar \u00f4l mynd i&#8217;r gwely, fod yn ffyrdd defnyddiol o sefydlu trefn.<\/li>\n\n\n\n<li>Mae rhai pobl yn mwynhau gwrando ar bobl eraill yn darllen iddynt. Bydd gwrando ar hoff gerddi neu straeon byrion neu wrando ar y radio yn helpu rhai pobl i ddisgyn i gysgu.<\/li>\n\n\n\n<li>Efallai y byddwch chi&#8217;n ystyried lleihau cyfanswm y caff\u00een yn y prynhawn a gyda&#8217;r hwyr oherwydd gall gadw&#8217;r unigolyn yn effro a gwneud iddo orfod defnyddio&#8217;r t\u0177 bach yn ystod yn y nos. Efallai byddai&#8217;n fuddiol rhoi cynnig dewisiadau eraill sydd ddim yn cynnwys caff\u00een. Gall alcohol a nicotin hefyd darfu ar gwsg.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><strong>Technoleg a newidiadau yn y cartref i helpu cwsg<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Sicrhewch nad yw&#8217;r ystafell wely yn anniben a&#8217;i bod mor dawel a thywyll \u00e2 phosibl. Os yw yr uniogolyn yn teimlo&#8217;n orbryderus yn y tywyllwch. Gallwch osod lamp neu \u2018night light\u2019 bach fel bo\u2019n medru gweld y ffordd i\u2019r t\u0177 bach.<\/li>\n\n\n\n<li>Os bydd yn codi&#8217;n rheolaidd yn ystod y nos, efallai y gallech chi ystyried defnyddio rhai mathau o gymhorthion technolegol, naill ai i&#8217;ch rhybuddio ei fod wedi codi neu i sicrhau bod yr amgylchedd yn fwy diogel a lleihau&#8217;r perygl o syrthio.<\/li>\n\n\n\n<li>Mi fedrwch chi ddefnyddio goleuadau \u2018sensor\u2019 sy\u2019n rhoi\u2019r golau ymlaen pan mae symudiad yn yr ystafell.<\/li>\n\n\n\n<li>Gall gweithiwr cymdeithasol neu therapydd galwedigaethol gynnig cyngor ynghylch y mathau o dechnoleg a allai fod yn addas a beth fydd yn fodlon ei ddarparu.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"#L1topW\" data-type=\"internal\" data-id=\"#L1topW\">Dychwelyd at frig y dudalen<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 id=\"sundownW\" class=\"wp-block-heading has-text-color has-background has-link-color wp-elements-8\" style=\"color:#ffffff;background-color:#050153\"><strong><strong>Syndrom Machlud Hau<\/strong>l<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Mae o\u2019n iawn yn ystod y dydd ond mae o\u2019n ypsetio\u2019n ofnadwy pan mae\u2019n dechrau nosi<\/em>\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Oddeutu amser te, bydd fy chwaer yn dechrau poeni am ein Mam, sydd wedi marw ers blynyddoedd<\/em>\u201d<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae syndrom machlud haul yn disgrifio patrwm o ddryswch, aflonyddwch a chynnwrf cynyddol sydd fel arfer yn digwydd yn hwyr yn y prynhawn neu&#8217;n gynnar gyda&#8217;r nos. Gall y newidiadau mewn golau naturiol gyfrannu at hyn.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gall hyn sbarduno patrymau ymddygiad cyfarwydd, megis mynd i n\u00f4l plant o\u2019r ysgol neu adael y gwaith i fynd adref. Efallai y bydd y person yn mynd yn bryderus neu\u2019n ofidus gan ddweud ei fod eisiau \u201cmynd adref\u201d er ei fod eisoes gartref, neu efallai ei fod yn chwilio am rywun nad yw yno mwyach.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Os oes angen cynnal gofal personol ar yr adeg hon o\u2019r dydd, mae\u2019n bwysig cofio y gall y ffactorau hyn effeithio ar ymateb ac ymddygiad y person.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-color has-background has-link-color wp-elements-9 wp-block-paragraph\" style=\"color:#ffffff;background-color:#025530\"><strong><strong>Cyngor sut i ymdopi \u00e2 syndrom machlud haul<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Siaradwch yn dawel a chalonogol. Ceisiwch ddeall beth yw hanfod y pryder.<\/li>\n\n\n\n<li>Cynigwch sicrwydd drwy gydnabod teimladau ac archwilio teimladau. Er enghraifft, \u201cRwy&#8217;n gwybod eich bod chi&#8217;n dymuno mynd adref, beth ydych chi&#8217;n dymuno&#8217;i wneud ar \u00f4l cyrraedd yno?\u201d<\/li>\n\n\n\n<li>Pan fydd person yn ymddangos yn bryderus neu dan straen, mae wastad yn syniad da ystyried os oes rheswm arall am hynny. Gallai fod oherwydd ei fod wedi blino, yn llwglyd neu\u2019n sychedig, mewn poen, neu\u2019n teimlo\u2019n ansicr neu\u2019n anniogel. Bydd deall yr achosion posibl hyn yn gallu helpu chi i ymateb mewn ffordd fwy cefnogol a chysurlon.<\/li>\n\n\n\n<li>Gall llai o olau naturiol ar ddiwedd y dydd effeithio ar allu&#8217;r unigolyn i ddirnad ei amgylchoedd.<\/li>\n\n\n\n<li>Gall lefelau goleuni isel hefyd sbarduno problemau \u00e2 phrosesu gweledol neu brofi rithweledigaethau.<\/li>\n\n\n\n<li>Meddyliwch os yw\u2019n bosib i chi wneud rhywbeth i helpu\u2019r unigolyn i ymlacio cyn i\u2019r symptomau syndrom machlud ddechrau. Oes rhywbeth y gallwch wneud iddo deimlo\u2019n mwy cyffyrddus yn ei amgylchedd?<\/li>\n\n\n\n<li>Mae strategaethau defnyddiol eraill yn cynnwys sicrhau bod yr amgylchedd yn fwy clyd, cau llenni, sicrhau na fydd goleuadau&#8217;n creu cysgodion, sicrhau bod yr ystafell yn gynnes a diffodd unrhyw synau cefndir annymunol.<\/li>\n\n\n\n<li>Defnyddiwch oleuadau ychwanegol a gweithgareddau lleddfol a digynnwrf.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"has-text-color has-link-color wp-elements-10 wp-block-paragraph\" style=\"color:#050153\"><strong>Ceisiwch gymorth gan weithwyr proffesiynol gofal iechyd a gwasanaethau dementia lleol os bydd y broblem yn parhau neu ceisiwch gyngor gan linellau cymorth Cymdeithas Alzheimer 03300 947 400; Llinell Gymorth Dementia Cymru 0808 808 2235; Carers Wales 0808 808 7777; Nyrs Admiral Dementia UK 0800 888 6678; Dementia Carers Count 0800 652 1102.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"#L1topW\" data-type=\"internal\" data-id=\"#L1topW\">Dychwelyd at frig y dudalen<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 id=\"memoryW\" class=\"wp-block-heading has-text-color has-background has-link-color wp-elements-11\" style=\"color:#ffffff;background-color:#050153\"><strong><strong>Y cof a dysgu<\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Does dim byd o\u2019i le ar eu cof! Bydd o&#8217;n cofio pethau o\u2019i blentyndod dwi wedi llwyr anghofio amdanyn nhw<\/em>\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Mae o\u2019n cofio pan mae o isho cofio<\/em>!\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Dwi\u2019n dangos iddo fo sut mae gwneud rhywbeth a phum munud wedyn, mae o\u2019n gwadu bo fi erioed wedi dangos iddo fo<\/em>!\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Pam mae hi\u2019n gofyn yr un peth i mi dro ar \u00f4l tro<\/em>?\u201d<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yn aml mae dementia yn effeithio ar y gallu i greu atgofion newydd, yn enwedig yn achos Alzheimer. Yn gyffredinol, bydd atgofion a gr\u00ebwyd cyn i glefyd Alzheimer ddechrau yn cael eu cynnal yn well nag atgofion mwy diweddar. Gall cofio enwau wyrion diweddar fod yn anoddach na chofio enwau brodyr a chwiorydd. Gellir cofio atgofion sydd wedi&#8217;u storio ers tro yn yr ymennydd.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bydd dysgu gwybodaeth newydd a&#8217;i storio yn fwy heriol. Nid yw hynny&#8217;n golygu na all pobl ddysgu pethau newydd, ond efallai bydd arnynt angen mwy o amser i&#8217;w cadw&#8217;n gywir yn storfa&#8217;r cof.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-color has-background has-link-color wp-elements-12 wp-block-paragraph\" style=\"color:#ffffff;background-color:#025530\"><strong><strong>Cynghorion ynghylch cynorthwyo rhywun sydd \u00e2 phroblemau cof<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Mae sgwrs sy&#8217;n ymwneud \u00e2 diddordebau\u2019r unigolyn yn y gorffennol yn debygol o fod yn haws na rhai sy&#8217;n canolbwyntio ar ddigwyddiadau yn ystod yr wythnos ddiwethaf.<\/li>\n\n\n\n<li>Bydd sgyrsiau am deimladau presennol hefyd yn haws, oherwydd nid oes angen cof o gwbl yn achos y rhain. Er enghraifft, bydd \u201cYdych chi&#8217;n teimlo&#8217;n llwglyd?\u201d neu \u201cYdych chi&#8217;n hoffi&#8217;r bwyd rydych chi&#8217;n ei fwyta?\u201d yn haws na \u201cPryd gawsoch chi ginio, beth wnaethoch chi ei fwyta<em>?<\/em>\u201d<\/li>\n\n\n\n<li>Gall dangos gwrthrychau sy&#8217;n ysgogi atgofion o&#8217;r gorffennol hwyluso sgyrsiau.<\/li>\n\n\n\n<li>Efallai fod pobl yn teimlo fod gwrthrychau cyfarwydd fel, sebon a tyweli yn haws i&#8217;w defnyddio a bydd hynny&#8217;n golygu bod gofal personol yn fwy pleserus.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-3a88641f wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Gallai eitemau megis matiau gwedd\u00efo, gleiniau a delweddau sy&#8217;n ymwneud \u00e2&#8217;u ffydd helpu i sbarduno atgofion yn ymwneud \u00e2 ffydd a chred.<\/li>\n\n\n\n<li>Efallai bydd yr unigolyn yn cofio caneuon o&#8217;i orffennol yn fanwl, ac ar brydiau, gall cydganu helpu pobl i fwynhau gweithgareddau gofal.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"775\" height=\"690\" src=\"https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Prayer.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-434\" srcset=\"https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Prayer.png 775w, https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Prayer-300x267.png 300w, https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Prayer-768x684.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 775px) 100vw, 775px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Yn aml, gall pobol \u00e2 dementia ddysgu pethau newydd ond maen nhw angen amser i\u2019w hymarfer dro ar \u00f4l tro.<\/li>\n\n\n\n<li>Bydd yn haws dysgu os byddwch chi&#8217;n sicrhau bod y geiriau a ddefnyddir a&#8217;r arferion gyson bob tro. Gall hynny fod yn arbennig o ddefnyddiol wrth feddwl am drefn gofal personol rhywun.<\/li>\n\n\n\n<li>Efallai na fydd yr unigolyn yn cofio ei fod eisoes wedi gofyn cwestiwn neu eich bod chi newydd ddangos rhywbeth iddo. Mae hynny&#8217;n un o symptomau diffyg gallu i ddysgu pethau newydd yn achos dementia. Prin y bydd yr unigolyn yn gwneud hynny&#8217;n fwriadol.<\/li>\n\n\n\n<li>Ystyriwch drefn foreol rhywun; a fydd yn brwsio ei ddannedd yn gyntaf? A yw&#8217;n hoffi cael cawod cyn bwyta brecwast neu wedi hynny? Ceisiwch gynnig awgrymiadau gan ystyried eu trefn bersonol.&nbsp;&nbsp;<\/li>\n\n\n\n<li>Fe gaiff arferion newydd eu dysgu. Fodd bynnag, bydd angen mwy o amser i&#8217;w gwreiddio.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"440\" height=\"428\" src=\"https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Teeth-cleaning.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-270\" style=\"width:374px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Teeth-cleaning.png 440w, https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Teeth-cleaning-300x292.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 440px) 100vw, 440px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"#L1topW\" data-type=\"internal\" data-id=\"#L1topW\">Dychwelyd at frig y dudalen<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 id=\"pastcareW\" class=\"wp-block-heading has-text-color has-background has-link-color wp-elements-13\" style=\"color:#ffffff;background-color:#050153\"><strong><strong>Atgofion am ofal personol yn y gorffennol<\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Yn amal mae hi\u2019n galw fi\u2019n Mam pan dwi\u2019n helpu hi i folchi<\/em>\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Bydd yn gofyn i mi am gusan cyn mynd i gysgu pan fyddaf yn ei helpu i fynd i&#8217;r gwely<\/em>!\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Weithiau pan dwi\u2019n ei helpu o\u2019i ddefnyddio\u2019r t\u0177 bach, mae o\u2019n ypsetio\u2019n arw ac yn gwthio fi i ffwrdd<\/em>\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Mae hi\u2019n mynd yn stiff i gyd pan dwi\u2019n trio helpu hi i newid i\u2019w dillad nos. Dwi\u2019m yn gwybod be\u2019i wneud<\/em>\u201d<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bydd ein profiadau pennaf o gael cymorth \u00e2 gofal personol yn aml yn deillio o&#8217;n plentyndod. Efallai oherwydd salwch neu anabledd y bydd pobl eraill wedi cael cymorth \u00e2 gofal personol fel oedolion.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae rhai pobl wedi cael plentyndod hapusach nag eraill ac efallai y bu rhai profiadau gofal wedi bod yn well nag eraill. Mae llawer o atgofion sydd gennym am brofiadau\u2019r gorffennol wedi\u2019u claddu\u2019n ddwfn yn ein meddyliau, ond gall y rhain gael eu ysgogi pan fyddwn yn cael cymorth \u00e2 gweithgareddau personol.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-color has-background has-link-color wp-elements-14 wp-block-paragraph\" style=\"color:#ffffff;background-color:#025530\"><strong><strong>Cynghorion ynghylch helpu rhywun sy&#8217;n cymysgu&#8217;r gorffennol a&#8217;r presennol<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Mae&#8217;n eithaf cyffredin i bobl sy&#8217;n cael cymorth feddwl mai rhiant yw eu &#8216;cynorthwyydd&#8217; mewn gwirionedd. Efallai y bydd yr unigolyn rydych chi&#8217;n gofalu amdano yn eich galw yn &#8216;mam&#8217; er mai wyres ydych chi mewn gwirionedd. Gall hyn beri syndod, parhewch \u00e2&#8217;r sgwrs a peidiwch \u00e2 gorymateb os bydd hynny&#8217;n digwydd.<\/li>\n\n\n\n<li>Ar adegau eraill ym mywydau pobl, efallai eu bod wedi cael gofal personol sy&#8217;n gysylltiedig \u00e2 phroblemau iechyd ac efallai y bydd atgofion am y cyfnodau heriol hyn yn dychwelyd. Efallai bydd yn siarad am yr atgofion hyn neu&#8217;n dehongli&#8217;r pethau&#8217;n digwydd ar hyn o bryd ar sail y pethau gwnaeth ei ddysgu bryd hynny.<\/li>\n\n\n\n<li>Bydd bob amser yn ddefnyddiol esbonio, fesul cam, beth fyddwch chi&#8217;n ei gynorthwyo neu beth fyddwch am i&#8217;r unigolyn ei wneud, fel y gall gyfranogi cymaint \u00e2 phosibl a chael cymorth mewn ffordd sy&#8217;n gwneud synnwyr iddo ac yn ei helpu i deimlo&#8217;n gyfforddus.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Ymatebion trallodus sy&#8217;n gysylltiedig ag atgofion<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Os yw&#8217;r unigolyn rydych chi&#8217;n ei gynorthwyo yn cael trafferth gwahaniaethu rhwng y cymorth rydych chi&#8217;n ei gynnig a digwyddiadau yn y gorffennol a bydd yn ymddangos yn ofidus, ystyriwch a ddylech barhau neu a allech roi cynnig arall arni ychydig yn ddiweddarach.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-3a88641f wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:66.66%\">\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Yn achos unigolion h\u0177n, pobl sy\u2019n rhan o\u2019r gymuned LHDTC+ ac unigolion eraill yr ystyrir eu bod yn rhan o leiafrif, efallai eu bod wedi profi gwahaniaethu a chamdriniaeth, gan gynnwys gan awdurdodau. Gall trawma ddod i\u2019r amlwg eto yn enwedig wrth ymdrin \u00e2 phobl sydd mewn gwisg swyddogol megis person\u00e9l y gwasanaeth ambiwlans. Gall hynny sbarduno atgofion.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:33.33%\">\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"617\" height=\"672\" src=\"https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Help.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-501\" srcset=\"https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Help.png 617w, https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Help-275x300.png 275w\" sizes=\"auto, (max-width: 617px) 100vw, 617px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Gofynnwch am rywfaint o gymorth<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Weithiau, os bydd unigolyn wedi dioddef camdriniaeth yn ystod gweithgareddau gofal personol ei blentyndod neu pan yn oedolyn, neu os bydd wedi cael profiadau trawmatig iawn, gall hynny sbarduno adweithiau emosiynol. Gallai cael cyngor gan eich meddyg neu weithwyr proffesiynol iechyd meddwl helpu i lunio cynllun ynghylch sut i gynnig gofal sy&#8217;n peri cyn lleied o boen meddwl \u00e2 phosibl.<\/li>\n\n\n\n<li>Os bydd yr adwaith yn eithafol ac yn digwydd yn rheolaidd, bydd angen i chi geisio cymorth gan weithiwr proffesiynol trwy law eich meddyg teulu neu d\u00eem iechyd meddwl cymunedol.<\/li>\n\n\n\n<li>Efallai y byddai gweithwyr o asiantaeth allanol yn fwy addas i gynnig gofal personol yn y sefyllfa hon.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"has-text-color has-link-color wp-elements-15 wp-block-paragraph\" style=\"color:#025530\"><strong>Ffoniwch unrhyw un o&#8217;r llinellau cymorth hyn:&nbsp; Cymdeithas Alzheimer 03300 947 400; Llinell Gymorth Dementia Cymru 0808 808 2235; Carers Wales 0808 808 7777; Nyrs Admiral Alzheimer 03331 503456; Alzheimer Scotland 0808 808 3000; Dementia UK 0800 888 6678; Dementia Carers Count 0800 652 1102. Ni wnaiff unrhyw beth y gwnewch chi ei drafod beri syndod na theimladau annifyr i&#8217;r bobl a wnaiff ateb eich galwad.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"#L1topW\" data-type=\"internal\" data-id=\"#L1topW\">Dychwelyd at frig y dudalen<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 id=\"sexualbehaviourW\" class=\"wp-block-heading has-text-color has-background has-link-color wp-elements-16\" style=\"color:#ffffff;background-color:#050153\"><strong><strong>Ymddygiadau rhywiol amhriodol<\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>A deud y gwir, mae rhai o\u2019r pethau mae\u2019n gwneud pan dwi\u2019n trio\u2019u molchi yn gwneud i fi deimlo mor embarassed<\/em>\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Weithiau dwi\u2019m yn gwbod ble\u2019i edrych pan dwi\u2019n ei newid hi<\/em>\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Fyddai\u2019n teimlo mor embarassed pan mae bobol\u2019n dweud wrtha\u2019i be mae o wedi gwneud a dweud wrthyn nhw<\/em>\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Roedd o&#8217;n arfer bod yn unigolyn mor breifat, ond mae&#8217;n ymddangos nad oes ganddo ffiniau erbyn hyn<\/em>\u201d<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Weithiau, yn achos dementia, gall pobl golli&#8217;r gallu i reoli cymhelliad corfforol neu\u2019n ymddangos nad ydynt yn ymwybodol o pryd ac yn lle y bydd rhai mathau o ymddygiadau yn briodol.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gall hyn weithiau ddigwydd os oes gan unigolyn ddementia sy&#8217;n effeithio ar ran flaen yr ymennydd. Weithiau, gall hynny achosi cyffwrdd gofalwyr &nbsp;mewn ffordd rhywiol amhriodol neu fastyrbio, yn enwedig wrth dderbyn gofal personol.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bydd profi cyffwrdd amhriodol yn brofiad sy&#8217;n peri llawer iawn o ofid.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">I rai, mae mastyrbio yn ffordd o geisio cysur, ymlacio neu hunanleddfu gall eu helpu i fynd i gysgu yn y nos. I eraill, dyma&#8217;r pleser y gallent brofi pan fyddant yn gallu rheoli eu corff. Yn aml, bydd yn anghyfforddus iawn i ofalwyr sy&#8217;n berthynas weld hynny&#8217;n digwydd, oherwydd, er bod mastyrbio yn rhywbeth naturiol, mae fel arfer yn digwydd mewn lle preifat. Efallai mai&#8217;r amser a&#8217;r lle yw&#8217;r broblem. Bydd gwybod pryd y gallai&#8217;r unigolyn fod yn debygol o fastyrbio yn eich helpu i&#8217;w gynorthwyo i fod mewn lle preifat, ac yn eich galluogi i neilltuo amser iddo ar ei ben ei hun i ddiwallu ei anghenion.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-color has-background has-link-color wp-elements-17 wp-block-paragraph\" style=\"color:#ffffff;background-color:#025530\"><strong><strong>Cyngor \u2013 sut i ymdopi ag ymddygiadau rhywiol dadataliol<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Ceisiwch beidio ag ymateb yn flin os ydych chi&#8217;n gwybod y bydd yr unigolyn yn ymddwyn yn rhywiol amhriodol.<\/li>\n\n\n\n<li>I ddechrau, gallwch fynegi eich pryder am yr ymddygiad gan ddweud rhywbeth tebyg i \u201cPan fyddwch chi&#8217;n gwneud hynny, mi fydd yn peri gofid i mi\u201d er mwyn helpu\u2019r unigolyn i sylweddoli ei fod wedi tramgwyddo.<\/li>\n\n\n\n<li>Weithiau, os ydych chi&#8217;n adnabod yr unigolyn yn dda, gall hiwmor helpu i leddfu&#8217;r sefyllfa. Fodd bynnag, weithiau, gall hynny beri i&#8217;r sefyllfa waethygu.<\/li>\n\n\n\n<li>Yn yr achosion hynny, gall fod yn fuddiol llywio&#8217;r sgwrs tuag at bwnc gwahanol.<\/li>\n\n\n\n<li>Os bydd y sefyllfa&#8217;n gwaethygu neu&#8217;n dod yn anodd ei rheoli, gorffennwch beth bynnag y byddwch chi&#8217;n ei wneud, ac os gallwch, ewch oddi yno. Gofynnwch i rywun arall am gymorth os bydd angen.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><strong>Meddyliwch beth allech ei wneud yn wahanol yn y dyfodol<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Ystyriwch a wnaeth rhywbeth penodol sbarduno&#8217;r ymateb rhywiol, ac os gallwch, cynlluniwch ffordd wahanol yn y dyfodol.<\/li>\n\n\n\n<li>Meddyliwch a fydd hynny&#8217;n digwydd ar adegau penodol a cheisiwch newid patrwm gofal personol er mwyn gallu addasu yn unol \u00e2 hynny.<\/li>\n\n\n\n<li>Os bydd yr unigolyn yn cyffwrdd ei gorff neu&#8217;n mastyrbio, gadewch iddo wneud hynny yn breifat.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Gofynnwch am rywfaint o gymorth<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Bydd profi ymddygiad o&#8217;r fath yn brofiad sy&#8217;n peri gofid a bydd yn bwysig siarad \u00e2 rhywun cefnogol am hynny ar \u00f4l iddo ddigwydd.<\/li>\n\n\n\n<li>Os bydd hynny&#8217;n broblem reolaidd, argymhellir siarad \u00e2&#8217;ch meddyg teulu neu&#8217;ch t\u00eem iechyd meddwl cymunedol neu d\u00eem Nyrsys Admiral.<\/li>\n\n\n\n<li>Efallai y byddai asiantaeth allanol yn fwy addas i gynnig gofal personol yn y sefyllfa hon.<\/li>\n\n\n\n<li>Cofiwch y bydd hi\u2019n bwysig gofyn am help.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"has-text-color has-link-color wp-elements-18 wp-block-paragraph\" style=\"color:#025530\"><strong>Ffoniwch unrhyw un o&#8217;r llinellau cymorth hyn Cymdeithas Alzheimer 03300 947 400; Llinell Gymorth Dementia Cymru 0808 808 2235; Carers Wales 0808 808 7777; Nyrs Admiral Dementia UK 0800 888 6678; Dementia Carers Count 0800 652 1102. Ni wnaiff unrhyw beth y gwnewch chi ei drafod beri syndod na theimladau annifyr i&#8217;r bobl a wnaiff ateb eich galwad.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"#L1topW\" data-type=\"internal\" data-id=\"#L1topW\">Dychwelyd at frig y dudalen<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 id=\"communicationW\" class=\"wp-block-heading has-text-color has-background has-link-color wp-elements-19\" style=\"color:#ffffff;background-color:#050153\"><strong><strong>Cyfathrebu ac iaith<\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Pam na all hi ddilyn fy nghyfarwyddiadau<\/em>?\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Pam fedrith o\u2019m deud wrtha\u2019i be mae o angen i fi wneud<\/em>?\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Beth bynnag ddywedaf i, bydd o fel pe bai&#8217;n camddehongli pethau<\/em>\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Pam mae sgwrsio mor anodd<\/em>?\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Pam mae hi wedi dechrau siarad iaith dramor<\/em>?\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Pam mae o&#8217;n defnyddio geiriau yma? Doeddwn i \u2018rioed wedi clywed dad yn rhegi cyn iddo fo gael dementia<\/em>.\u201d<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gall dementia niweidio rhan o&#8217;r ymennydd sydd yn rheoli lleferydd. Gelwir yr anallu i gynhyrchu neu ddeall iaith yn affasia, neu dementia math PPA. Nid fydd hynny&#8217;n golygu bod yr unigolyn yn rhoi&#8217;r gorau i ddymuno cyfathrebu a deall beth sy&#8217;n digwydd. Bydd teimladau&#8217;n dal mor gryf ag erioed. Bydd yr unigolyn yn aml yn ymwybodol o ddicter, hyd yn oed os na fydd yn deall geiriau a brawddegau&#8217;n llawn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gall cyfathrebu&#8217;n dda yn ystod gofal personol wneud gwahaniaeth mawr o ran hwyluso&#8217;r gweithgaredd. Ni fyddwch yn gallu unioni&#8217;r sefyllfa, ond gallwch chi geisio gweld pethau o safbwynt yr unigolyn er mwyn ceisio deall ei realiti. Drwy ddefnyddio ei realiti fel man cychwyn, gall fod yn haws sgwrsio.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-color has-background has-link-color wp-elements-20 wp-block-paragraph\" style=\"color:#ffffff;background-color:#025530\"><strong><strong>Cynghorion ynghylch deall teimladau&#8217;r unigolyn<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Cymerwch yn ganiataol fod yr unigolyn yn deall popeth rydach chi\u2019n dweud hyd yn oed os mae dim ond ychydig o siarad y mae nhw&#8217;u hunain yn gwneud.<\/li>\n\n\n\n<li>Ceisiwch uniaethu a\u2019r unigolyn i werthfawrogi ei deimladau.<\/li>\n\n\n\n<li>Byddwch yn sensitif i\u2019r geiriau ac iaith ei gorff bydd yr unigolyn yn defnyddio i gyfathrebu.&nbsp;<\/li>\n\n\n\n<li>Ceisiwch beidio \u00e2 chyfierio at gamgymeriadau, oherwydd os byddwch yn gwneud hynny, gallai deimlo ei fod yn cael ei feirniadu a colli hyder.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"has-text-color has-background has-link-color wp-elements-21 wp-block-paragraph\" style=\"color:#ffffff;background-color:#025530\"><strong>Cyngor ynghylch cychwyn sgwrs<\/strong><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-3a88641f wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:66.66%\">\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Pan rydach chi\u2019n siarad efo unigolyn sicrhewch eich bod chi\u2019n ei wynebu.&nbsp;<\/li>\n\n\n\n<li>Os mae\u2019n eistedd, dewch i lawr i\u2019r un lefel.<\/li>\n\n\n\n<li>Cofiwch gyfleu eich bod yn barod i&#8217;w gynorthwyo.&nbsp;<\/li>\n\n\n\n<li>Siaradwch mewn ffordd cysurlon.<\/li>\n\n\n\n<li>Sicrhewch fod eich iaith corfforol yn cyd-fynd \u00e2\u2019ch geiriau.<\/li>\n\n\n\n<li>Defnyddiwch iaith addas ar gyfer oedolion a th\u00f4n llais sy&#8217;n cyfleu parch.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-vertically-aligned-center is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:33.33%\">\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"163\" height=\"295\" src=\"https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Conversation.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-507\"\/><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Defnyddiwch gwestiynau agored megis \u201cSut ydych chi&#8217;n teimlo heddiw?\u201d<\/li>\n\n\n\n<li>Os bydd yr unigolyn yn cael trafferth canfod y gair priodol i ateb y cwestiwn. Mae\u2019n haws iddyn nhw os ydach chi\u2019n gofyn cwestiynau caeedig e.e.\u201dYdy hynna\u2019n boenus?\u201d neu \u201cYdach chi\u2019n teimlo\u2019n gyffyrddus?\u201d<\/li>\n\n\n\n<li>Ceisiwch sylwi sut bydd yr unigolyn yn teimlo&#8217;n &nbsp;hapus neu&#8217;n anhapus? Wedi ymlacio neu ar bigau&#8217;r drain? Yn ddigyffro neu&#8217;n ddig?&nbsp;<\/li>\n\n\n\n<li>Os gallwch chi adnabod yr emosiwn, dywedwch eich bod chi&#8217;n ei adnabod, e.e. \u201cRydych chi&#8217;n swnio&#8217;n llawn cyffro\/ofnus\/hapus\/trist\/pryderus\/dig\u201d.<\/li>\n\n\n\n<li>Ceisiwch ganfod testun sgwrs y gwyddoch ei fod o ddiddordeb i&#8217;r unigolyn rydych chi&#8217;n ei helpu.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"has-text-color has-background has-link-color wp-elements-22 wp-block-paragraph\" style=\"color:#ffffff;background-color:#025530\"><strong>Cyngor i helpu\u2019r unigolyn i ddeall beth rydach chi angen iddyn nhw wneud<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Rhowch eich sylw llawn iddo \u2013 peidiwch \u00e2 edrych yn eich ff\u00f4n neu wneud tasg arall ar yr un pryd.<\/li>\n\n\n\n<li>Weithiau, gallai cynnig dau ddewis, fel \u201cYdych chi eisiau\u2019r crys glas neu\u2019r crys coch?\u201d, ysgogi ymateb gwell na gofyn cwestiwn pen agored fel \u201cPa grys hoffech chi ei wisgo?\u201d<\/li>\n\n\n\n<li>Gall dangos dewis o grysau ei helpu i ddewis drwy bwyntio.<\/li>\n\n\n\n<li>Gall gormod o gwestiynu beri gofid. Ceisiwch ymdrin ag un pwnc ar y tro.<\/li>\n\n\n\n<li>Bydd llawer o bobl \u00e2 dementia yn gallu darllen, ond efallai y bydd angen testun mewn ffont mwy. Gall cynnig detholiad o eiriau neu ymadroddion unigol a llun disgrifiadol helpu \u00e2 chyfathrebu mewn gwahanol sefyllfaoedd.<\/li>\n\n\n\n<li>Ar brydiau, gall technoleg megis Talking Mats helpu ag anawsterau cyfathrebu. Gallwch gael rhagor o wybodaeth am ddefnyddio Talking Mats drwy droi at eu gwefan <strong><a href=\"http:\/\/www.talkingmats.com\" data-type=\"link\" data-id=\"www.talkingmats.com\">www.talkingmats.com<\/a><\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"has-text-color has-background has-link-color wp-elements-23 wp-block-paragraph\" style=\"color:#ffffff;background-color:#025530\"><strong>Cynghorion i bobl sydd ag iaith gyntaf sy&#8217;n wahanol i iaith gyntaf eu gofalwr<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Gall defnyddio iaith naturiol y person sydd yn byw efo dementia annog gwell dealltwriaeth a chysur. Efallai bydd pobl sy&#8217;n siarad dwy iaith neu ragor yn profi fod siarad eu famiaith yn haws wrth i ddementia waethygu.<\/li>\n\n\n\n<li>Yn aml, gall pobl brofi fod siarad ail iaith yn annodd.<\/li>\n\n\n\n<li>Bydd hynny&#8217;n wir hyd yn oed pan fydd pobl wedi bod yn rhugl yn eu ail iaith.<\/li>\n\n\n\n<li>Os bydd hynny&#8217;n digwydd, bydd yn bwysig cynnig cyfleoedd i bobl sgwrsio yn eu hiaith gyntaf. Bydd hynny fel arfer yn gwneud i&#8217;r unigolyn deimlo&#8217;n fwy cartrefol ac yn ei alluogi i egluro pryderon yn haws.<\/li>\n\n\n\n<li>Gall dysgu ymadroddion allweddol yn iaith gyntaf yr unigolyn helpu i hwyluso cyfathrebu.<\/li>\n\n\n\n<li>Bydd llawer o bobl \u00e2 dementia yn gallu darllen, ond efallai y bydd angen testun mewn ffont mwy arnynt. Gall cynnig detholiad o eiriau neu ymadroddion unigol yn iaith gyntaf yr unigolyn ynghyd \u00e2 llun disgrifiadol helpu yn achos amrywiaeth o sefyllfaoedd gofal personol.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Rhegi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wrth i ddementia ddwysau, bydd hynny&#8217;n aml yn amharu ar gyfathrebu cyffredinol. Gall rhai ddefnyddio iaith sy&#8217;n mynegi emosiynau cryf iawn (megis rhegfeydd). Gallai unigolyn ddefnyddio rhegfeydd yn amlach (ac efallai na wnaeth ddefnyddio&#8217;r geiriau hynny cyn ei ddementia). Gall hynny ddigwydd yn aml yn ystod gweithgareddau gofal personol.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gall rhegi ar brydiau fod yn ddull amddiffynnol sy&#8217;n adlewyrchu teimlad ei fod yn wynebu heriau neu fod eraill yn ei ruthro.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-color has-background has-link-color wp-elements-24 wp-block-paragraph\" style=\"color:#ffffff;background-color:#025530\"><strong>Cyngor ynghylch ymdrin \u00e2 rhegi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Gall fod yn heriol iawn gorfod gwrando ar regfeydd pan fyddwch chi&#8217;n ceisio helpu.<\/li>\n\n\n\n<li>Anadlwch yn ddwfn, cydnabyddwch unrhyw loes, rhwystredigaeth a dicter y byddwch chi&#8217;n eu teimlo, cyn gollwng gafael yn y teimladau hyn.<\/li>\n\n\n\n<li>Cydnabyddwch fod hyn yn symptom o\u2019r dementia ac&nbsp;nad yw\u2019r unigolyn yn bod yn fwriadol cas.<\/li>\n\n\n\n<li>Gall rhegi fod yn ffordd ddefnyddiol o rhyddhau tensiwn i rai pobl.<\/li>\n\n\n\n<li>Ceisiwch beidio ag ymateb yn uniongyrchol i&#8217;r rhegfeydd. Gwrandewch ar yr emosiynau sy&#8217;n sail i&#8217;r iaith ac ewch i&#8217;r afael \u00e2 hynny.<\/li>\n\n\n\n<li>Esboniwch wrth bobl newydd, perthnasau a ffrindiau y gall rhegi ddigwydd ond fod hynny&#8217;n rhan o&#8217;r dementia yn hytrach na mynegiant bwriadol.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"#L1topW\" data-type=\"internal\" data-id=\"#L1topW\">Dychwelyd at frig y dudalen<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 id=\"disinhibitedtalkW\" class=\"wp-block-heading has-text-color has-background has-link-color wp-elements-25\" style=\"color:#ffffff;background-color:#050153\"><strong><strong>Sylwadau diymatal<\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Pam mae o mor anghwrtais<\/em>?\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Mae rhai o\u2019r pethau y bydd hi\u2019n eu dweud yn peri loes go iawn i mi! Ddwi \u2018mond yn trio helpu!<\/em>\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Roedd o\u2019n arfer bod mor gwrtais. Erbyn hyn, mae&#8217;n ymddangos ei fod o&#8217;n mynd ati&#8217;n fwriadol i fod yn gas<\/em>!\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Bydd rhai o&#8217;r pethau y bydd yn eu hawgrymu yn gwneud i mi deimlo&#8217;n hynod o chwithig<\/em>\u201d<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Weithiau, bydd pobl yn colli&#8217;r gallu i ymatal rhag dweud y pethau sy&#8217;n troi trwy eu pen. Bydd hynny&#8217;n aml yn deillio o ddifrod i ran flaen yr ymennydd oherwydd y dementia. Gall hynny beri i&#8217;r unigolyn ddweud pethau c\u00e2s am bryd a gwedd rhywun neu gynnig sylwadau hiliol neu rywiaethol. Gall dweud y pethau hynny ymddangos yn hollol groes i&#8217;r graen a gall y newid hwn deimlo&#8217;n eithaf syfrdanol. Mae hwn yn faes cyfathrebu sensitif iawn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-color has-background has-link-color wp-elements-26 wp-block-paragraph\" style=\"color:#ffffff;background-color:#025530\"><strong><strong>Cyngor ynghylch ymdrin \u00e2 sylwadau diymatal<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Os ydych chi&#8217;n gwybod y gall yr unigolyn siarad mewn ffordd ddiymatal, ceisiwch beidio ag ymateb yn flin a rhowch wybod i bobol eraill sy&#8217;n cynnig gofal y gallai hynny ddigwydd.<\/li>\n\n\n\n<li>Gallwch ddechrau trwy leisio\u2019ch pryder \u201cPan ti\u2019n deud hynna mae o\u2019n ypsetio fi.\u201d Mae hyn yn help i\u2019r unigolyn sylweddoli nad yw beth mae nhw wedi dweud yn dderbyniol.<\/li>\n\n\n\n<li>Weithiau, os ydych chi&#8217;n adnabod yr unigolyn yn dda, gall hiwmor helpu i leddfu&#8217;r sefyllfa.<\/li>\n\n\n\n<li>Fodd bynnag, weithiau, gall hynny beri i&#8217;r sefyllfa ddod yn waeth fyth, felly bydd yn bwysig barnu&#8217;n ddoeth yn yr achos hwn.<\/li>\n\n\n\n<li>Yn yr achosion hynny, gall fod yn fuddiol llywio&#8217;r sgwrs tuag at bwnc gwahanol.<\/li>\n\n\n\n<li>Os bydd y sefyllfa&#8217;n gwaethygu ac yn dod yn anodd ei rheoli, gorffennwch wneud beth bynnag fyddwch chi&#8217;n ei wneud ac ewch oddi yno os gallwch chi.<\/li>\n\n\n\n<li>Bydd cael eich sarhau ar lafar yn achosi gofid a mae yn bwysig siarad \u00e2 rhywun cefnogol am hynny ar \u00f4l iddo ddigwydd.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"has-text-color has-link-color wp-elements-27 wp-block-paragraph\" style=\"color:#025530\"><strong>Ffoniwch unrhyw un o&#8217;r llinellau cymorth hyn: Cymdeithas Alzheimer 03300 947 400; Llinell Gymorth Dementia Cymru 0808 808 2235; Carers Wales 0808 808 7777; Nyrs Admiral Dementia UK 0800 888 6678; Dementia Carers Count 0800 652 1102. Ni wnaiff unrhyw beth y gwnewch chi ei drafod beri syndod na theimladau annifyr i&#8217;r bobl a wnaiff ateb eich galwad.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Os bydd hynny&#8217;n broblem reolaidd, argymhellir siarad \u00e2&#8217;ch meddyg teulu neu&#8217;ch t\u00eem iechyd meddwl cymunedol neu d\u00eem Nyrsys Admiral.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"#L1topW\" data-type=\"internal\" data-id=\"#L1topW\">Dychwelyd at frig y dudalen<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 id=\"coordinationW\" class=\"wp-block-heading has-text-color has-background has-link-color wp-elements-28\" style=\"color:#ffffff;background-color:#050153\"><strong>Cydsymud a gweithgarwch ymarferol<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Pam mae o mor drwsgl<\/em>?\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Pam mae\u2019n gwneud yn union y gwrthwyneb i be dwi wedi gofyn iddi wneud<\/em>?\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Dwi\u2019n gwybod mae hi\u2019n medru gwneud mwy na mae hi\u2019n cyfaddef<\/em>\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Weithiau, byddaf yn meddwl y bydd yn tynnu&#8217;n groes yn fwriadol<\/em>\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Pam mae o\u2019n gwneud cymaint o lanast o bethau<\/em>?\u201d<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gall pobl \u00e2 dementia brofi niwed i&#8217;r rhan o&#8217;u hymennydd sy&#8217;n ymwneud \u00e2 chydsymud ymarferol. Weithiau, gelwir hynny yn ddyspracsia neu apracsia. Bydd hynny&#8217;n effeithio ar allu&#8217;r unigolyn i ddefnyddio ei ddwylo a&#8217;i gorff wrth wneud tasgau megis bwyta, paratoi bwyd a diod, gwisgo ac ymolchi. Efallai bydd brechiau a choesau yr unigolyn yn gweithio&#8217;n iawn, ond fod anhawster gyda rheoli&#8217;r corff a chydsymud.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Os na fydd rhywun yn dirnad hynny, gellid camddehongli a meddwl bod yr unigolyn yn tynnu&#8217;n groes neu&#8217;n ymddwyn yn ddifeddwl. Un enghraifft bosibl o hynny fyddai rhywun yn ceisio gwisgo crys ac yn methu \u00e2 meddwl sut i wthio ei ddwylo i lawr y llewys. Bydd y broblem hon yn aml yn gwaethygu pan fyddwn yn cynnig cyfarwyddiadau.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gellir asesiad arbenigol gan therapydd galwedigaethol neu gan rywun sy&#8217;n arbenigo ym maes adsefydlu gwybyddol fod o gymorth os ydych yn profi anhawsterau tebyg.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-color has-background has-link-color wp-elements-29 wp-block-paragraph\" style=\"color:#ffffff;background-color:#025530\"><strong><strong>Cyngor ynghylch helpu \u00e2 gofal personol os oes gan yr unigolyn anhawster symud<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>A yw\u2019r unigolyn yn cael trafferth wrth geisio clywed neu ddeall y cais neu&#8217;r cyfarwyddyd?\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Sicrhewch fod yr unigolyn yn defnyddio ei declynnau cymorth clyw neu ei sbectol.<\/li>\n\n\n\n<li>Sicrhewch fod llai o bethau yn gwrthdynnu sylw (e.e., s\u0175n cefndir o&#8217;r teledu).<\/li>\n\n\n\n<li>Sicrhewch eich bod chi&#8217;n cyfathrebu&#8217;n dda.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n\n\n\n<li>A fydd yr unigolyn yn cael trafferth cynllunio sut i wneud y dasg?\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Rhannwch y cais neu&#8217;r cyfarwyddyd yn gamau unigol. Er enghraifft, yn hytrach na dweud \u201cGolchwch eich wyneb nawr\u201d, gallech ddweud \u201cGafaelwch yn y cadach gwlanen yn gyntaf\u201d.<\/li>\n\n\n\n<li>Weithiau, bydd canu hoff g\u00e2n gydag unigolyn tra byddwch chi&#8217;n ei helpu i wisgo yn golygu y bydd yn gallu rhoi ei freichiau yn y crys yn awtomatig yn hytrach na chael ei ddrysu gan gyfarwyddiadau.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n\n\n\n<li>A fydd hi&#8217;n ymddangos na fydd yr unigolyn yn gwybod sut i ddechrau tasg neu fod pethau&#8217;n ei orlethu ar \u00f4l dechrau?\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Dechreuwch y gweithgaredd eich hun, i annog yr unigolyn i ddechrau arni. Er enghraifft, agorwch y tap fel y bydd y d\u0175r yn rhedeg.<\/li>\n\n\n\n<li>Dywedwch enwau gwrthrychau pan fyddwch chi&#8217;n eu rhoi i&#8217;r unigolyn. Er enghraifft, \u201cDyma&#8217;ch crib\u201d.<\/li>\n\n\n\n<li>Wrth ichi gyfeirio at rhan o\u2019r corff, cyffyrddwch yn ysgafn ynddo e.e cyffwrdd eu braich wrth ichi ddweud \u201cGwthiwch eich braich i mewn i&#8217;r llawes\u201d.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n\n\n\n<li>A fydd yn cael trafferth adnabod beth sy&#8217;n digwydd?\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Disgrifiwch beth bynnag y byddwch yn ei wneud wrth i chi wneud hynny, e.e., \u201cRwy&#8217;n codi eich troed nawr i&#8217;ch helpu i wisgo eich sliper\u201d.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"985\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/Shoes-985x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-214\" style=\"width:332px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/Shoes-985x1024.jpg 985w, https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/Shoes-288x300.jpg 288w, https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/Shoes-768x799.jpg 768w, https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/Shoes-1477x1536.jpg 1477w, https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/Shoes-1969x2048.jpg 1969w\" sizes=\"auto, (max-width: 985px) 100vw, 985px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"#L1topW\" data-type=\"internal\" data-id=\"#L1topW\">Dychwelyd at frig y dudalen<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 id=\"visualperceptionW\" class=\"wp-block-heading has-text-color has-background has-link-color wp-elements-30\" style=\"color:#ffffff;background-color:#050153\"><strong><strong>Canfyddiad gweledol<\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><span><i>\u201c<\/i><em style=\"font-style: italic;\">Weithiau, byddaf yn credu ei fod mynd yn ddall!<\/em><\/span><em>\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Bydd yn syllu ar ei gyllyll a ffyrc fel pe bai heb eu gweld erioed o&#8217;r blaen<\/em>\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Mae\u2019n codi\u2019r glustog ar y gadair ac yn trio mynd i b\u00ee-p\u00ee yn fanno<\/em>\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Yn fwriadaol mae hi\u2019n gosod ei hun ar y llawr wrth ymyl y gadair<\/em>\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Bydd o&#8217;n wastad yn bwrw yn erbyn pethau<\/em>\u201d<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Rydym yn defnyddio ein llygaid i weld ond ein hymennydd sy&#8217;n dehongli&#8217;r byd yn weledol wrth wneud synnwyr o liwiau a siapiau. Mae rhai mathau o ddementia yn effeithio ar allu unigolyn i ddehongli y byd fel y mae eraill yn ei weld. Weithiau, bydd hynny&#8217;n peri i bobl fethu ag adnabod gwrthrychau cyffredin megis brwshys gwallt neu gyllyll a ffyrc. Weithiau, gelwir hyn yn Agnosia Gweledol.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bydd hynny&#8217;n gwaethygu pan nad fydd gwrthrychau&#8217;n edrych fel y maent yn cof. Er enghraifft, meddyliwch sut oeddech chi&#8217;n arfer tynnu&#8217;r d\u0175r yn y t\u0177 bach yr oeddech yn ei ddefnyddio yn ystod eich arddegau a chymharwch hynny \u00e2 sut y tynnir y d\u0175r mewn tai bach erbyn hyn. Gall gwrthrychau tebyg megis tai bach, biniau a basnau golchi dwylo beri dryswch. Os oes angen i rywun ei ddefnyddio ar frys, gall y dryswch hwn achosi sefyllfaoedd anodd. Gall beri i&#8217;r unigolyn geisio defnyddio basn golchi dwylo neu fin fel toiled.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-color has-background has-link-color wp-elements-31 wp-block-paragraph\" style=\"color:#ffffff;background-color:#025530\"><strong>Syniadau<\/strong> <strong>ynghylch cynorthwyo rhywun sydd \u00e2 phroblemau canfyddiad gweledol<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Os bydd rhywun yn drysu rhwng gwrthrychau, ceisiwch sicrhau bod y gwrthrychau y byddwch chi&#8217;n eu defnyddio i ymgymryd \u00e2 thasgau gofal personol yn edrych yn gyfarwydd.<\/li>\n\n\n\n<li>Gall fod yn fuddiol dweud ar lafar enw y gwrthrych sy&#8217;n cael ei ddefnyddio neu roi&#8217;r gwrthrych yn llaw&#8217;r unigolyn wrth gynnig awgrym ar lafar. Er enghraifft, gallai rhoi brwsh gwallt yn llaw\u2019r unigolyn a dweud \u201cDyma\u2019r brwsh gwallt rydych chi\u2019n hoffi ei ddefnyddio i frwsio\u2019ch gwallt\u201d helpu\u2019r unigolyn i nodi beth y disgwylir iddo wneud.<\/li>\n\n\n\n<li>Gallwch chi ei helpu i adnabod gwrthrych drwy ofyn iddo deimlo&#8217;r gwrthrych \u00e2 rhan o&#8217;i gorff a dweud beth fydd yn ei deimlo. Bydd hynny&#8217;n golygu eu bod yn defnyddio llwybrau eraill yn yr ymennydd yn hytrach na rhai gweledol yn unig.<\/li>\n\n\n\n<li>Weithiau, efallai na all pobl adnabod gwrthrych os bydd gormod o bethau eraill gerllaw. Gall sicrhau bod gwrthrychau yn yr ystafell ymolchi yn edrych yn wahanol i&#8217;w gilydd fod yn fuddiol yn yr achos hwn, er enghraifft, defnyddio sedd t\u0177 bach tywyll ei lliw neu fin lliwgar yn hytrach na phob eitem yn wyn.<\/li>\n\n\n\n<li>Gall rhywun sydd \u00e2&#8217;r broblem hon hefyd gael trafferth canfod gwrthrych penodol yn y cwpwrdd, dewis dilledyn neu godi cyllell, fforc, neu lwy o&#8217;r dr\u00f4r os byddant oll wedi&#8217;u cadw gyda&#8217;i gilydd.&nbsp;<\/li>\n\n\n\n<li>Bydd yn ddefnyddiol rhoi trefn ar annibendod a sicrhau dim ond y gwrthrychau y bydd eu hangen i wneud y dasg fydd yr unigolyn yn gallu gweld.<\/li>\n\n\n\n<li>Gallai gosod y gwrthrych ar gefndir cyferbyniol fod yn fuddiol. Gallai fod yn anodd i rywun weld bwyd golau ar pl\u00e2t gwyn a lliain bwrdd gwyn. Gallech ddefnyddio pl\u00e2t lliw i greu cyferbyniad rhwng y bwyd a&#8217;r bwrdd.<\/li>\n\n\n\n<li>Bydd rhai pobl sydd \u00e2 dementia yn cael trafferth bod yn ymwybodol o&#8217;r gofod sydd rhwng eu corff a gwrthrychau. Er enghraifft, efallai y byddant yn sefyll yn rhy agos at fwrdd neu ddrws. Gall hyn olygu y bydd unigolion yn taro yn erbyn pethau yn aml. Efallai y bydd yn teimlo&#8217;n orbryderus wrth ddefnyddio&#8217;r grisiau.<\/li>\n\n\n\n<li>Gallent ddrysu rhwng cyfarwyddiadau wrth wisgo (e.e. blaen a chefn, dde a chwith, tu mewn a thu allan) a chael trafferth gafael mewn gwrthrych wrth estyn amdano.<\/li>\n\n\n\n<li>Bydd problemau canfyddiad gweledol yn gwaethygu os na fydd yr unigolyn wedi cael presgripsiwn cywir ar gyfer eu sbectol&nbsp;neu os bydd ei sbectol yn fudr neu wedi&#8217;i chrafu.<\/li>\n\n\n\n<li>Mae goleuadau da yn bwysig o ran canfyddiad gweledol. Sicrhewch na fydd unrhyw gysgodion y gellid eu camddehongli fel gwrthrychau.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Man_glasses-1024x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-357\" style=\"width:340px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Man_glasses-1024x1024.jpg 1024w, https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Man_glasses-300x300.jpg 300w, https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Man_glasses-150x150.jpg 150w, https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Man_glasses-768x768.jpg 768w, https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Man_glasses-1536x1536.jpg 1536w, https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Man_glasses.jpg 1772w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"#L1topW\" data-type=\"internal\" data-id=\"#L1topW\">Dychwelyd at frig y dudalen<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 id=\"hallucinationsW\" class=\"wp-block-heading has-text-color has-background has-link-color wp-elements-32\" style=\"color:#ffffff;background-color:#050153\"><strong><strong>Rhithweledigaethau<\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Pan dwi\u2019n trio helpu hi i newid, mae hi\u2019n mynnu fod yna ddyn yn sefyll y tu \u00f4l i\u2019r drws yn ei hystafell wely<\/em>\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<em>Weithiau pan dwi\u2019n ei helpu i fwyta cinio mae\u2019n deud fod cath yn eistedd wrth y gadair. Mae\u2019n codi dipyn o fraw arna\u2019i<\/em>\u201d<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gall rhithweledigaethau ddigwydd oherwydd llawer o resymau. Rhithweledigaethau gweledol (gweld pethau nad ydynt yn bodoli) sydd fwyaf cyffredin yn achos dementia, ac weithiau, gall pobl glywed pethau nad ydynt yn bodoli (rhithweledigaethau clywedol). Ar y cyfan, bydd hynny&#8217;n digwydd oherwydd bydd yr ymennydd yn camddehongli golygfeydd a synau fel rhywbeth arall.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Weithiau, bydd difrod i rannau o&#8217;r ymennydd sy&#8217;n helpu pobl i ddehongli&#8217;r byd yn weledol. Mae hynny&#8217;n neilltuol o gyffredin yn achos dementia Cyrff Lewy neu Ddementia Parkinson. Weithiau, dywed pobl eu bod wedi gweld pobl neu anifeiliaid na all eraill eu gweld. Gall y profiadau hyn fod yn ddryslyd a pheri pryder. Gallant ddigwydd yn ystod gweithgareddau gofal personol.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-color has-background has-link-color wp-elements-33 wp-block-paragraph\" style=\"color:#ffffff;background-color:#025530\"><strong>Cyngor ynghylch ymdrin \u00e2 rhithweledigaethau<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Peidiwch \u00e2 diystyru&#8217;r &#8216;rhithweledigaethau&#8217; hyn. Maent yn brofiadau byw iawn i&#8217;r sawl sy&#8217;n eu profi.&nbsp;<\/li>\n\n\n\n<li>Bydd angen i&#8217;r unigolyn gredu eich bod yn gwrando arno.<\/li>\n\n\n\n<li>Dywedwch nad ydach chi\u2019n medru gweld y pethau mae\u2019n gweld ond eich bod yn credu eu bod nhw yn eu gweld.<\/li>\n\n\n\n<li>Weithiau mae\u2019n fuddiol trio deall pam fod yr unigolyn yn gweld neu chlywed rhywbeth gwahanol i chi. Pa ystyr mae nhw\u2019n rhoi i\u2019r rhithweledigaeth?<\/li>\n\n\n\n<li>Cynigwch sicrwydd iddo trwy ddweud na wnaiff y rhithweledigaeth ei niweidio. Gweithiwch gyda realiti&#8217;r unigolyn yn hytrach na barnu.<\/li>\n\n\n\n<li>Weithiau, gall fod yn fuddiol awgrymu y gallai ei lygaid neu ei glustiau fod yn ei dwyllo.<\/li>\n\n\n\n<li>Pan mae unigolyn yn teimlo fod rhywun wedi \u2018ei glywed o\u2019, mi fydd yn aml bydd yn aml yn teimlo eich bod yn deall. Bydd hynny&#8217;n helpu i leddfu&#8217;r sefyllfa ac yn meithrin ymddiriedaeth a chysylltiad.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"699\" height=\"530\" src=\"https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Couple.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-366\" style=\"width:358px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Couple.png 699w, https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Couple-300x227.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 699px) 100vw, 699px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-text-color has-background has-link-color wp-elements-34 wp-block-paragraph\" style=\"color:#ffffff;background-color:#025530\"><strong>Cyngor i leihau&#8217;r tebygolrwydd o rithweledigaethau yn y dyfodol<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Ystyriwch beth allai fod wedi sbarduno&#8217;r rhithweledigaeth a newidiwch drefn y gweithgarwch gofal er mwyn ceisio sicrhau nad yw\u2019n digwydd eto.<\/li>\n\n\n\n<li>Weithiau, bydd y rhithweledigaethau yn digwydd pan fydd ymennydd rhywun yn camddehongli beth mae\u2019n weld. Gall cysgodion, neu amlinellau gwrthrychau, ymdebygu i unigolyn neu anifail.<\/li>\n\n\n\n<li>Efallai byddai addasu\u2019r goleuo yn helpu.<\/li>\n\n\n\n<li>Symudwch neu gorchuddiwch wrthrychau y gellid eu camddehongli&nbsp; (e.e., gallai g\u0175n llofft ar ddrws ystafell wely ymdebygu i berson).<\/li>\n\n\n\n<li>Ceisiwch chwarae cerddoriaeth ar yr adeg pan fydd fel arfer yn clywed pethau, gall hyn fod o help i osgoi\u2019r broblem.<\/li>\n\n\n\n<li>Weithiau, gall haint neu sgil effaith meddyginiaeth achosi rhithweledigaethau. Gellir gwrthdroi hyn pan fydd yr haint wedi clirio neu pan unioni\u2019r y broblem \u00e2\u2019r feddyginiaeth. Os ydych chi&#8217;n pryderu, dylech drafod \u00e2 gweithiwr proffesiynol iechyd.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"#L1topW\" data-type=\"internal\" data-id=\"#L1topW\">Dychwelyd at frig y dudalen<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mae&#8217;r wybodaeth a ddarperir ar y dudalen hon ar gael i&#8217;w lawr lwytho fel llyfryn y gellir ei argraffu. Ar brydiau, gall cynnig gofal personol i rywun sydd \u00e2 dementia sbarduno ymatebion neu deimladau annisgwyl. Gall rhai o&#8217;r rhain ymwneud yn uniongyrchol \u00e2&#8217;r newidiadau i&#8217;r ymennydd sy&#8217;n digwydd oherwydd y dementia. Gall eraill ddeillio o [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-937","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/937","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=937"}],"version-history":[{"count":209,"href":"https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/937\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1591,"href":"https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/937\/revisions\/1591"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/caringhelp.on.worc.ac.uk\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=937"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}